Ống tủy khấc (gờ) luôn là một vấn đề đau đầu với bác sĩ nội nha. Bài viết này sẽ hướng dẫn cách nhận diện, kỹ thuật bypass (vượt khấc) và phương pháp phòng ngừa hiệu quả.

Phân biệt Block (Tắc) và Khấc/Gờ

Việc không thể tới được phần thắt chóp sau khi loại bỏ vật liệu trám bít có thể do hai nguyên nhân chính:

• Block (Tắc): Thường do mô tủy còn sót lại, mùn ngà bị dồn lại hoặc vôi hóa. Những mảnh vụn này thường bị nhiễm trùng và cần được loại bỏ.
• Khấc/Gờ (Ledge): Kết quả của việc dùng dụng cụ quá mạnh, trâm đầu cắt không được uốn cong trước khi đưa vào ống tủy cong. Gờ tạo ra một "đường đi giả" ở phía ngoài phần cong, khiến việc tìm lại đường ống tủy chính trở nên cực kỳ khó khăn.

Dấu hiệu lâm sàng: Các trâm nhỏ bị cản trở đột ngột khi đi về phía chóp, có cảm giác như chạm vào "bức tường gạch cứng" và không đạt được chiều dài làm việc.

Nguyên nhân hình thành khấc (gờ)

Sự hình thành gờ thường xảy ra khi sửa soạn các ống tủy cong (đặc biệt độ cong > 20-30 độ). Các lỗi phổ biến bao gồm:

1. Không mở rộng khoang tủy đủ để tiếp cận thẳng.
2. Xác định sai hướng hoặc chiều dài làm việc.
3. Sử dụng trâm lớn, cứng (không uốn cong trước) vào ống tủy cong.
4. Ép dụng cụ quá mức vào thành ống tủy.
5. Thiếu bơm rửa hoặc chất bôi trơn.
6. Xoay file quá mức tại chiều dài làm việc.

Kỹ thuật xử trí và vượt khấc (Bypass)

Khi xác định đã có gờ, bác sĩ cần kiên trì và thực hiện theo trình tự sau:

Sử dụng dụng cụ cầm tay

• Uốn cong đầu trâm: Sử dụng trâm K số 8 hoặc 10, uốn cong rõ ràng ở đầu (khoảng 2-3 mm).
• Sử dụng nút chặn chỉ hướng: Giúp hình dung hướng của đầu uốn cong trong không gian 3D.
• Động tác mổ (Picking): Xoay nhẹ kết hợp ấn nhẹ để thăm dò "điểm dính" (lối vào ống tủy ban đầu). Khi cảm thấy "dính", hãy kiên trì mở rộng cho đến khi đạt chiều dài làm việc.
• Sử dụng trâm chuyên dụng: Trâm C+, Micro-opener (#10/.06) giúp tăng cảm giác xúc giác và kiểm soát tốt hơn dưới kính hiển vi (DOM).

Sử dụng đầu siêu âm

• Dưới kính hiển vi (DOM), nếu nhìn thấy vị trí gờ, có thể dùng đầu siêu âm thẳng, đường kính nhỏ (đã uốn cong theo hướng ống tủy thật).
• Kích hoạt công suất thấp: Để tránh làm sâu thêm gờ hoặc gây gãy đầu tip. Siêu âm giúp mở rộng lỗ ống tủy thật nhanh hơn dụng cụ cầm tay.

Sử dụng dụng cụ quay (Rotary)

• Sử dụng các hệ thống như PathFiles được uốn cong trước ở đầu (2-3mm).
• Quay ở tốc độ thấp (khoảng 100 vòng/phút), đưa từ từ vào ống tủy. Nếu gặp cản trở, rút nhẹ 1mm rồi đưa lại để đầu uốn tự tìm hướng mới.

Biến chứng tiềm ẩn khi xử trí gờ

Quá trình loại bỏ gờ có thể gây ra những rủi ro nghiêm trọng:

• Thủng chân răng (Perforation): Do cố gắng ép dụng cụ vượt qua gờ.
• Gãy dụng cụ: Do đầu trâm bị kẹt chặt vào đoạn ống tủy tắc hoặc gờ.
• Làm xấu thêm gờ: Biến gờ thành một ống tủy giả sâu hơn.

Nếu không thể bypass, cần làm sạch và trám bít đến vị trí vật cản, theo dõi sát hoặc chỉ định phẫu thuật cắt chóp/nhổ răng nếu có triệu chứng.

Cách ngăn chặn sự hình thành gờ

Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh. Bác sĩ cần lưu ý:

• Chuẩn bị đường trượt (Glide path): Đảm bảo ống tủy đủ rộng trước khi dùng dụng cụ tạo hình lớn.
• Uốn cong trước dụng cụ: Đặc biệt là các trâm thép không gỉ khi đi vào ống tủy cong.
• Sử dụng dụng cụ NiTi: Có độ linh hoạt cao, đầu không cắt (non-cutting tip) giúp dụng cụ tập trung vào trung tâm ống tủy.
• Công nghệ xử lý nhiệt: Các loại trâm như Controlled Memory (CM) hoặc Gold wire có khả năng uốn dẻo tuyệt vời, ít gây dịch chuyển ống tủy.

Tiên lượng

• Tốt: Nếu gờ được vượt qua, làm sạch và trám bít hoàn toàn phần ống tủy phía dưới.
• Thận trọng: Nếu gờ không thể vượt qua. Tiên lượng phụ thuộc vào lượng vi khuẩn và mảng vụn còn sót lại ở đoạn chóp chưa được xử lý.

Nguồn tham khảo: Hargreaves, K. M., Berman, L. H., Rotstein, I., & Cohen, S. (2021). Cohen’s pathways of the pulp. Elsevier.

Tự học RHM

• Website: https://tuhocrhm.com/
• Facebook: tuhocrhm