Chất dán trong phục hình sứ

Xi măng là chất tạo ra liên kết bền vững giữa hai bề mặt. Chức năng chính của nó là lấp đầy những khoảng trống nhỏ giữa cùi răng và phục hình và giữ phục hình về mặt hóa học, cơ học hoặc vi cơ học với răng, ngăn sự dịch chuyển trong quá trình thực hiện chức năng. Trong Nha khoa, có ba loại xi măng kết dính cơ bản:

1. Xi măng thông thường hoặc không kết dính (ví dụ: kẽm phốt phát);
2. Xi măng liên kết hóa học (ví dụ: xi măng glass ionomer - GIC);
3. Xi măng liên kết vi cơ học (ví dụ: xi măng nhựa – resin cement).

Xi măng nhựa (Resin cement) có thành phần rất giống với thành phần của nhựa phục hồi (composite) và được tạo thành bởi một nền nhựa với chất độn vô cơ được xử lý bằng silan. Tuy nhiên, chúng khác với nhựa composite bởi lượng chất độn thấp hơn và độ nhớt thấp hơn, cho phép chảy tốt hơn.

Trong hầu hết các trường hợp, xi măng nhựa là loại xi măng được lựa chọn để dán phục hình bằng sứ vì có các đặc tính cơ học, vật lý và kết dính cao hơn so với các loại xi măng thông thường khác và do tính linh hoạt của chúng. Chúng cung cấp sự ổn định trong môi trường miệng với độ hòa tan thấp, độ bền liên kết cao và khả năng chống đứt gãy cao hơn, ngoài ra còn mang lại kết quả thẩm mỹ tuyệt vời.

Sự kết hợp giữa sứ và xi măng thông qua các quá trình dán thúc đẩy việc duy trì phục hồi; gia cố cả chất nền răng và phục hồi, cung cấp cho chúng sự hỗ trợ cơ học; đóng kín giao diện phục hồi – răng, giảm rò rỉ; niêm phong các ống ngà; và tạo độ thẩm mỹ. Sự dán của các xi măng nhựa này có thể dự đoán được giúp cho việc mài răng để tạo dạng lưu giữ cơ học trở nên không cần thiết, làm cho các cùi răng chỉ bị mài tối thiểu hoặc không cần mài (như contact lens), bảo tồn một lượng lớn cấu trúc răng khỏe mạnh và tủy răng.

Một số nhược điểm của các loại xi măng này bao gồm chi phí cao hơn, độ nhạy kỹ thuật cao và khó loại bỏ phần thừa vùng mặt bên.

Vì không có chất dán lý tưởng nào có hiệu suất vượt trội trong mọi điều kiện lâm sàng, các loại xi măng này có sẵn trên thị trường với các đặc tính đa dạng nhất, đáp ứng từng tình huống lâm sàng với các thành phần, màu sắc, phản ứng trùng hợp khác nhau, độ nhớt và hệ thống liên kết. Các màu khác nhau của xi măng nhựa cho phép chúng thích ứng với các sắc thái khác nhau của chất nền răng và sứ. Một số nghiên cứu đã kiểm tra ảnh hưởng của màu xi măng nhựa đến màu cuối cùng của veneer sứ, và tất cả đều cho thấy ảnh hưởng mạnh mẽ, đặc biệt là trong các phục hình sứ mỏng.

Về đặc tính kết dính, xi măng nhựa có thể là thông thường (liên kết phụ thuộc vào hệ thống dán - Bonding agent) hoặc tự dính (self-adhesives). Về hệ thống trùng hợp, xi măng được phân loại thành: Tự đông (hóa trùng hợp), Quang trùng hợp (chiếu đèn), hoặc Lưỡng trùng hợp (kép) (Hình 1).

Xi măng nhựa thông thường

Xi măng nhựa thông thường là loại xi măng dựa vào toàn bộ hệ thống chất kết dính để dán với chất nền nha khoa, bằng kỹ thuật tự xoi mòn (self-etching - SE) hoặc xoi mòn toàn bộ (total-etching - TE). Vì số lượng bước nhiều, nên kỹ thuật rất nhạy cảm và dễ bị sai sót.

Xi măng nhựa tự trùng hợp (Hóa trùng hợp)

Phản ứng trùng hợp của xi măng nhựa tự trùng hợp là hoàn toàn hóa học, tức là nó không phụ thuộc vào ánh sáng để diễn ra (Hình 2). Việc sử dụng chúng cần hỗn hợp của hai loại paste – base và catalyst, khi trộn lẫn sẽ bắt đầu phản ứng trùng hợp.

Phản ứng này phụ thuộc vào một amin bậc ba thơm (tertiary amine). Tuy nhiên, amin bị phân hủy theo thời gian, tạo ra sự đổi màu (ngả vàng) của xi măng nhựa. Do đó, chống chỉ định dùng xi măng này cho Veneer sứ (phục hình mỏng, dễ bị ảnh hưởng bởi màu nền). Chúng được chỉ định trong các trường hợp không thể chiếu đèn tới (như chốt kim loại, mão sứ kim loại, mão Zirconia quá dày).

Hình 2. Xi măng nhựa tự trùng hợp (Multilink N®, Ivoclar Vivadent).

Xi măng kép (Lưỡng trùng hợp - Dual-cure)

Xi măng trùng hợp kép kết hợp các đặc tính mong muốn của xi măng quang và hóa trùng hợp (Hình 3 và 4). Quá trình hóa trùng hợp bổ sung cho phản ứng ở những vùng mà ánh sáng không xuyên qua được. Các loại xi măng này thể hiện độ bền uốn, mô đun đàn hồi và độ cứng cao hơn khi so sánh với xi măng quang trùng hợp thuần túy.

Hình 3. Base paste của xi măng trùng hợp kép (Variolink II®, Ivoclar Vivadent).

Tuy nhiên, giống như xi măng tự trùng hợp, xi măng kép truyền thống cũng chứa amin bậc ba thơm trong công thức, làm ảnh hưởng đến độ ổn định màu theo thời gian và do đó thường chống chỉ định sử dụng cho veneer mỏng. Hơn nữa, chúng không có nhiều loại màu và thường không có Try-in paste (tuýp thử màu).

Một loại xi măng kép thế hệ mới hứa hẹn khắc phục nhược điểm này là RelyX Ultimate® (3M ESPE) (Hình 5). Theo nhà sản xuất, loại xi măng này không phụ thuộc vào amin bậc ba thơm để trùng hợp, giúp nó bền màu theo thời gian và có cung cấp Try-in paste để kiểm tra màu trước khi gắn xi măng.

Xi măng nhựa quang trùng hợp (Light-cure)

Xi măng nhựa quang trùng hợp có phản ứng đông cứng hoàn toàn bằng ánh sáng (Hình 6). Ưu điểm chính:

• Thời gian làm việc lâu nhất (chỉ đông khi chiếu đèn).
• Độ bền màu lớn nhất (do không chứa amin bậc ba thơm).
• Màng xi măng có độ dày rất mỏng nhờ độ chảy cao, tạo điều kiện loại bỏ lượng dư thừa dễ dàng.

Hình 6. Xi măng nhựa quang trùng hợp (Variolink Veneer®, Ivoclar Vivadent).

Chúng là lựa chọn tiêu chuẩn vàng (Gold standard) cho veneers, kính áp tròng và ceramic fragments. Chúng có nhiều màu sắc và độ trong khác nhau, đi kèm với các loại paste thử màu (Try-in paste) để bác sĩ và bệnh nhân xác minh kết quả trước khi gắn thật.

Tuy nhiên, xi măng quang trùng hợp không được chỉ định cho các veneer/mão quá dày hoặc quá đục, vì ánh sáng không thể đi qua để kích hoạt phản ứng đông cứng.

Xi măng nhựa tự dán (Self-adhesive)

Xi măng nhựa tự dán có thể dính vào bất kỳ chất nền răng nào mà không cần dùng axit xoi mòn (etching) hoặc keo dán (bonding agent). Việc sử dụng được hoàn thành chỉ trong một bước, loại bỏ các rủi ro của kỹ thuật dán phức tạp và giảm thiểu nhạy cảm sau gắn (Hình 8 đến Hình 10).

Các monome chức năng có tính axit (như 10-MDP) có tác dụng chelat hóa đối với các ion canxi của hydroxyapatit, thúc đẩy liên kết hóa học. Tuy nhiên, độ bám dính của xi măng tự dán với men răng chưa cắt gọt được coi là không đủ, do đó, việc xoi mòn men răng bằng axit phosphoric (Selective etching) trước khi dùng xi măng tự dán rất được khuyến khích.

Một số nghiên cứu lâm sàng đã cho thấy kết quả tốt về tuổi thọ của xi măng tự dính, mặc dù cần thêm nhiều nghiên cứu trước khi khuyến nghị một cách an toàn việc sử dụng chúng để gắn veneers mỏng (do lực dán yếu hơn so với xi măng dán thông thường).

Kết luận

Ngày nay, có thể nói rằng ngành Nha khoa chưa thể phát triển ra một loại "xi măng lý tưởng" đáp ứng mọi yêu cầu. Vì vậy, việc lựa chọn vật liệu dán thích hợp là một bước rất quan trọng đối với tuổi thọ của veneers sứ (Bảng 1).

Khi chọn xi măng cho Veneer sứ thẩm mỹ, dựa trên các tính chất vật lý, hóa học, và đặc biệt là sự ổn định màu sắc lâu dài, xi măng quang trùng hợp (Light-cure resin cement) kết hợp với tuýp thử màu (Try-in paste) luôn là sự lựa chọn ưu tiên hàng đầu.

Bảng 1: Lựa chọn xi măng dựa trên tình trạng lâm sàng.

Nguồn tham khảo: Cardoso, P. de C., & Decurcio, R. (2018). Ceramic Veneers: contact lenses and fragments (1st ed.). Ponto Publishing Ltd.