Tóm tắt

Tổn thương đốm trắng mặt ngoài là tác dụng phụ khó chịu nhưng thường gặp của chỉnh nha bằng khí cụ cố định, hoặc có thể là khiếm khuyết phát triển như nhiễm fluor. Việc thấm nhựa (resin infiltration) ban đầu được phát triển để ngăn chặn sự tiến triển của các tổn thương sâu răng không có lỗ.

Kỹ thuật này sử dụng nhựa có độ nhớt thấp thẩm thấu vào phần thân xốp của các tổn thương đốm trắng. Sau khi thẩm thấu, vật liệu được quang trùng hợp và do đó chặn các đường khuếch tán của axit và khoáng chất. Một tác dụng tích cực của việc thấm nhựa là các tổn thương bị mất đi vẻ ngoài trắng và trông giống men răng lành mạnh hơn (ngụy trang tổn thương). Thấm nhựa loại bỏ ít men răng hơn nhiều so với các phương pháp vi mài mòn hoặc phục hồi, nhưng đạt được kết quả thẩm mỹ tốt hơn đáng kể so với phương pháp không xâm lấn như fluor hóa.

Tổn Thương Đốm Trắng

Đốm trắng là một trong những khiếm khuyết thẩm mỹ phổ biến nhất trên răng. Chúng có thể là tổn thương sâu răng sớm chưa hình thành lỗ, hoặc biểu hiện của các khiếm khuyết phát triển (nhiễm fluor, hậu chấn thương, giảm khoáng hóa MIH).

Điểm chung của tất cả các khiếm khuyết này là độ xốp gia tăng trong men răng. Men răng khỏe mạnh (chiết suất 1.62) tương đối trong suốt với ánh sáng. Tuy nhiên, trong các tổn thương đốm trắng, men răng bị đan xen bởi các lỗ hổng (chiết suất khoảng 1.33 khi ướt hoặc 1.0 khi khô). Sự khác biệt về chiết suất này làm ánh sáng bị tán xạ, dẫn đến hiện tượng tổn thương có màu trắng đục dạng phấn (Hình 11.1). Các tổn thương khô thường có màu trắng hơn các tổn thương ướt.

Hình 11.1: (a) Men răng lành mạnh tương đối trong mờ. (b) Ở các tổn thương đốm trắng, ánh sáng bị tán xạ do sự chênh lệch chiết suất giữa các lỗ xốp và tinh thể apatit, làm tổn thương có màu trắng đục.

Sâu Răng Giai Đoạn Đầu

Tổn thương sâu răng hình thành do men răng bị hòa tan bởi axit từ vi khuẩn. Ở giai đoạn đầu (xuất hiện dạng đốm trắng), tổn thương sâu răng đặc trưng bởi men răng có cấu trúc xốp sâu tới vài trăm micromet.

Sâu răng là một quá trình động. Nếu quá trình tái khoáng vượt trội so với mất khoáng, tổn thương sẽ ngừng tiến triển (bị chặn lại). Sự tái khoáng hóa này thường tập trung ở bề mặt ngoài, dần dần hình thành một lớp bề mặt có vẻ nguyên vẹn (dày khoảng 20-40 µm) có độ xốp thấp hơn phần thân tổn thương bên dưới. Do đó, việc phân biệt giữa tổn thương không hoạt động và tổn thương sâu răng tiến triển là một thách thức.

Khi các tổn thương đốm trắng ngừng tiến triển, các sắc tố từ thức ăn có thể ngấm vào, chuyển sang màu nâu và được gọi là “đốm nâu” (Hình 11.2).

Tổn thương sâu răng mặt ngoài thường được quan sát thấy sau khi điều trị chỉnh nha bằng mắc cài cố định do sự ứ đọng mảng bám. Chúng có thể dễ dàng phân biệt với các khiếm khuyết phát triển vì sâu răng mặt ngoài thường chỉ giới hạn ở vùng cổ răng hoặc vùng xung quanh đế mắc cài.

Khiếm khuyết phát triển

Khiếm khuyết phát triển hình thành do rối loạn trong quá trình tạo men răng.

Nhiễm fluor Gây ra bởi tình trạng nhiễm độc fluor mãn tính trong giai đoạn hình thành men. Ở thể nhẹ, nhiễm fluor biểu hiện bằng các vệt đổi màu trắng đục chạy dọc theo các đường perikymata. Ở thể nặng, chúng hội tụ thành những đốm trắng bao phủ toàn bộ múi răng (Hình 11.3), thậm chí xuất hiện lỗ hổng và đổi màu nâu. Nhiễm fluor thường ảnh hưởng đến các răng đối xứng.

Khiếm khuyết sau chấn thương Xuất phát từ chấn thương ở răng cửa sữa, gây rối loạn hình thành men răng vĩnh viễn kế cận (đổi màu trắng/vàng nâu, thiểu sản men). Chủ yếu xuất hiện một bên và ảnh hưởng 1-2 răng.

Giảm khoáng hóa răng cửa răng cối (MIH) Ảnh hưởng đến răng cối lớn thứ nhất và răng cửa vĩnh viễn. Biểu hiện dưới dạng các vùng đổi màu từ trắng đục đến vàng nâu rõ rệt, ranh giới rõ ràng (Hình 11.4). Độ xốp ảnh hưởng suốt chiều dày men răng từ bề mặt tới ranh giới men-ngà.

Thấm nhựa (Resin Infiltration)

Thấm nhựa nhằm mục đích thâm nhập vào các lỗ rỗng của tổn thương bằng nhựa quang trùng hợp có độ nhớt thấp (chất thấm), thẩm thấu vào men răng xốp nhờ lực mao dẫn. Khi trùng hợp, nó chặn các đường khuếch tán axit.

Tác dụng phụ tích cực là sự thay đổi màu sắc ngay lập tức. Nhựa thẩm thấu có chiết suất (1.52) gần với men răng (1.62). Do đó, sự tán xạ ánh sáng giảm đáng kể, tổn thương bị che khuất về mặt quang học và “biến mất” (Hình 11.5).

Để nhựa thẩm thấu được, lớp bề mặt giả nguyên vẹn (có độ xốp thấp) phải được loại bỏ bằng cách xoi mòn với gel axit clohydric (HCl) 15% trong 2 phút. Sau đó, tổn thương phải được làm khô hoàn toàn bằng etanol và thổi khí. Cuối cùng, nhựa thấm được bôi trong 3 phút (không dùng bond thông thường vì khả năng thẩm thấu kém hơn).

Hiện tại chỉ có bộ dụng cụ thương mại Icon (DMG, Đức) dành cho thấm nhựa sâu răng (Hình 11.6).

Lựa chọn ca

Thấm nhựa tổn thương sâu mặt ngoài

Với bệnh nhân trẻ tuổi, nên ưu tiên phương pháp ít xâm lấn. Thấm nhựa là giải pháp vi xâm lấn mang lại kết quả thẩm mỹ tốt. Để dự đoán hiệu quả, cần xem xét:

1. Độ sâu tổn thương: Tổn thương càng sâu/càng trắng khi ướt thì khả năng che phủ hoàn toàn càng thấp.
2. Tình trạng hoạt động: Tổn thương đang hoạt động (lớp bề mặt mỏng, kém khoáng hóa) dễ thấm nhựa hơn và cho kết quả tốt hơn tổn thương ngưng hoạt động. Nên điều trị ngay sau khi tháo mắc cài.

Thấm nhựa cho các khiếm khuyết phát triển

Có thể mong đợi kết quả thẩm mỹ tốt đối với nhiễm fluor nhẹ đến trung bình và các tổn thương sau chấn thương nhẹ. Tuy nhiên, với tổn thương MIH, kết quả thẩm mỹ thường kém (đặc biệt các tổn thương vàng/nâu) do hàm lượng vật liệu hữu cơ cao cản trở sự thấm nhựa.

Chỉ định thẩm mỹ: Tổn thương sâu răng mặt ngoài hoạt động không lỗ; Nhiễm fluor nhẹ; Khiếm khuyết nhẹ do chấn thương. Hạn chế: Tổn thương không hoạt động (cần xoi mòn lâu hơn); Phá vỡ men răng (cần kết hợp composite); Tổn thương MIH. Chống chỉ định: Ngà răng bị sâu hoặc lỗ sâu vào ngà răng.

Quy trình Điều trị

1. Làm sạch răng và Cách ly: Dùng kem đánh răng dự phòng. Cách ly bằng đê cao su hoặc đê nhựa quang trùng hợp (tránh che phủ tổn thương cổ răng).
2. Xoi mòn: Bôi gel axit clohydric 15% (Icon etch) trong 2 phút. Hút bớt gel trước khi rửa sạch. Bước này loại bỏ 30-40 µm lớp bề mặt và các vết nâu nông.
3. Làm khô và "Test làm ướt lại": Rửa sạch, thổi khô (tổn thương sẽ có dạng phấn trắng). Bôi etanol (Icon dry) và quan sát. Nếu tổn thương chuyển sang màu men răng (dương tính), lớp bề mặt đã được loại bỏ đủ. Nếu vẫn trắng (âm tính), cần xoi mòn thêm lần 2 (thậm chí lần 3 hoặc mài mòn vi mô với đá bọt).
4. Làm khô hoàn toàn: Thổi khô etanol để các lỗ xốp chứa đầy khí, chuẩn bị cho lực mao dẫn.
5. Thấm nhựa: Bôi chất thấm (Icon infiltrant) trong 3 phút (tránh ánh sáng mạnh).
6. Loại bỏ phần thừa và Quang trùng hợp: Dùng gòn lấy đi nhựa thừa trên bề mặt rồi quang trùng hợp.
7. Bôi nhựa lần 2: Để bù trừ co ngót, bôi thêm nhựa lần 2 trong 1 phút, loại bỏ phần thừa và quang trùng hợp.
8. Đánh bóng: Đánh bóng kỹ để loại bỏ lớp nhựa bị ức chế bởi oxy (tránh bám màu sau này). Toàn bộ quy trình mất khoảng 20-30 phút/cung răng.

Kết luận và triển vọng

Mặc dù không thể che phủ hoàn toàn 100% trong mọi trường hợp (nhất là tổn thương MIH hoặc quá sâu), sự cải thiện đáng kể về thẩm mỹ thường thấy ở phần lớn các tổn thương đốm trắng, nhiễm fluor và sau chấn thương. Thấm nhựa là một phương pháp vi xâm lấn, ứng dụng dễ dàng và bảo tồn mô răng tối đa. Nó nên được coi là phương án điều trị đầu tay trong nhiều trường hợp tổn thương đốm trắng mặt ngoài trước khi tiến hành các can thiệp phục hình xâm lấn hơn.

Nguồn: Perdigão, J. (2023). Tooth whitening: An evidence-based perspective. Springer.

Tự học RHM > Website: https://tuhocrhm.com/
Facebook: https://www.facebook.com/tuhocrhm
Instagram: https://www.instagram.com/tuhocrhm/