Các hệ thống bảng so màu

Có rất nhiều hệ thống so màu nha khoa thương mại có sẵn. Mặc dù hữu ích, nhưng tính chủ quan cố hữu và các đặc điểm khác khiến chúng khó sử dụng một cách đồng nhất. Ví dụ, các shade guide cho cả phục hình bằng sứ và nhựa đều có sẵn, tuy nhiên một số shade guide này không được làm từ vật liệu phục hồi thực tế. Điều này có thể gây ra một số vấn đề, chẳng hạn như chọn màu không chính xác và hiệu ứng metameric.

Vita Classical

Trong shade guide Vita Classical, các tab được sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái theo màu sắc (Hue):

• A = Cam
• B = Vàng
• C = Vàng/Xám
• D = Cam/Xám (Nâu)

Chroma (độ bão hòa) và value (độ sáng) của mỗi hue được biểu thị bằng một hệ thống số:

• 1 = chroma thấp nhất, value cao nhất
• 4 = chroma cao nhất, value thấp nhất

Vita Classical (Hình 4-1) đã trở thành tiêu chuẩn vàng cho so màu nha khoa kể từ khi nó được giới thiệu vào năm 1956. Phần lớn các vật liệu phục hồi, đặc biệt là composite, được gắn với nó. Tuy nhiên, những lời chỉ trích về concept theo kinh nghiệm của nó, đặc biệt là về cách sắp xếp các tab và phân bố màu, vẫn tồn tại cho đến tận ngày nay. Các tab có thể được sắp xếp theo value (sáng đến tối) ngoài màu sắc và chroma. Mặc dù điều này làm tăng thêm tính linh hoạt của shade guide, nhưng các nghiên cứu đã phát hiện ra sự không nhất quán do sử dụng thang value.

Vita 3D-Master shade guides

Có ba shade guide Vita 3D-Master: Toothguide, Linearguide và Bleachedguide. Các tab 3D-Master được đánh dấu bằng cách sử dụng kết hợp số-chữ cái-số (ví dụ: 3M2), tương ứng thể hiện value, màu sắc và chroma. Việc phân chia nhóm chính dựa trên value, như sau:

• Nhóm 0 = 3 tab (màu đã tẩy, màu sáng nhất)
• Nhóm 1 = 2 tab
• Nhóm 2 = 7 tab
• Nhóm 3 = 7 tab
• Nhóm 4 = 7 tab
• Nhóm 5 = 3 tab (tối nhất)

Trong nhóm 2, 3 và 4, các tab có hue khác nhau được chia thành 3 cột, được biểu thị bằng các chữ cái:

• L (trái) = Vàng nhạt
• M (giữa) = Màu ở giữa
• R (phải) = Đỏ nhạt

Trong các nhóm, chroma được biểu thị bằng các số (giảm dần theo chiều dọc) sau chữ cái:

• 1 = Chroma thấp
• 2 = Chroma trung bình
• 3 = Chroma cao

Toothguide Vita 3D-Master (Hình 4-2) là một sự khác biệt độc đáo so với các dụng cụ so màu nha khoa thông thường. Sản phẩm này cải thiện khả năng chọn màu bằng cách loại bỏ một số tính chủ quan. Phương pháp này rất hợp lý nhưng có thể là một thách thức đối với bác sĩ nha khoa có ít kinh nghiệm:

1. Xác định value (độ sáng): Chọn mức value (từ 0 đến 5) gần nhất với răng, sau đó lấy tab M (medium) từ nhóm value đã chọn.
2. Xác định chroma: Chọn mẫu shade từ nhóm M với cấp độ chroma (từ 1 đến 3) gần nhất với răng.
3. Xác định hue: Kiểm tra xem răng tự nhiên có màu vàng hơn (L) hoặc đỏ hơn (R) so với mẫu M được chọn.

Linearguide Vita 3D-Master (Hình 4-3 và 4-4) có các tab màu giống như Toothguide nhưng thiết kế dạng tuyến tính, giúp chọn màu giảm xuống còn hai bước:

1. Lựa chọn value: Sử dụng giá đỡ màu xám đậm chứa 6 tab giữa (0M2 đến 5M2).
2. Lựa chọn chroma và màu sắc: Lựa chọn cuối cùng được thực hiện từ nhóm value ban đầu được chọn.

Linearguide cho phép kết quả khớp màu tốt hơn và vượt trội hơn trong đánh giá chủ quan so với Toothguide.

Bleachedguide Vita 3D-Master (Hình 4-5) là hướng dẫn màu được phát triển đặc biệt để đánh giá trực quan quá trình làm trắng răng. Nó thể hiện dải màu rộng hơn và phân bố màu nhất quán hơn so với Vita Classical.

Chromascop

Hệ thống Chromascop (Hình 4-6) được phát triển bởi Ivoclar Vivadent. Ban đầu các tab được phân chia dựa trên màu sắc. Chromascop sử dụng hệ thống đánh số gồm ba chữ số và năm nhóm màu:

• Nhóm 100 = Trắng
• Nhóm 200 = Vàng
• Nhóm 300 = Cam
• Nhóm 400 = Xám
• Nhóm 500 = Nâu

Chroma và value được truyền đạt bằng một hệ thống số (10 = chroma thấp nhất, value cao nhất; 40 = chroma cao nhất, value thấp nhất).

Phương pháp so màu nha khoa

Mong đợi của bệnh nhân

Điều quan trọng là xác định kỳ vọng điều trị của bệnh nhân:

1. Hollywood: Phục hồi sáng và thẳng. Bệnh nhân muốn răng trắng sáng rực rỡ (Hình 4-7).
2. Alfred E. Newman: Giao phó thiết kế phục hồi theo chuyên môn của bác sĩ lâm sàng (Hình 4-8).
3. Người theo chủ nghĩa tự nhiên: Phục hình trông tự nhiên và hòa hợp với phần còn lại của bộ răng. Bệnh nhân này thường khó điều trị nhất vì yêu cầu tái tạo các đường vân, mòn mặt, khe hở đặc biệt (Hình 4-9 và 4-10).

Giải phẫu răng

Răng người có nhiều màu với sự chuyển đổi màu sắc từ nướu sang cạnh cắn, từ gần đến xa. Do đó, việc xác định một sắc thái cơ bản là không đủ. Bác sĩ lâm sàng phải chọn màu từng phần trong ba phần của răng: nướu, thân và cạnh cắn (Hình 4-11). Cần chú ý xác định độ trong/đục, độ sáng (value) và độ bão hòa (chroma).

Ánh sáng và môi trường

Nên thực hiện so màu dưới ánh sáng đã hiệu chỉnh màu với nhiệt độ từ 5.500 K (D55) đến 6.500 K (D65) và có chỉ số hoàn màu (CRI) từ 90 trở lên. Cường độ ánh sáng khoảng 1.000 lux được coi là tối ưu.

Nên tránh các màu sắc xung quanh đậm trong phòng nha (như màu tường quá rực) hoặc màu đậm trên mặt bệnh nhân (son môi) để tránh làm sai lệch mắt nhìn.

Khoảng cách và vị trí

Việc so màu nên được thực hiện với mắt của bác sĩ ở ngang răng, cách xa 25 đến 35 cm (10 đến 14 inch). Đặt shade tab tiếp xúc cạnh-cạnh với răng, sử dụng thẻ màu xám nhạt trung tính làm nền. Góc nhìn lý tưởng là nhìn trực diện (0 độ) và ánh sáng chiếu từ góc 45 độ hoặc khuếch tán, đảm bảo không có bóng đổ từ mũi bệnh nhân xuống răng.

Thời gian

Răng mất nước sẽ trở nên nhạt/sáng màu hơn, do đó nên thực hiện so màu ngay khi bắt đầu cuộc hẹn. Mỗi lần nhìn so màu chỉ nên kéo dài 5 đến 7 giây, sau đó nhìn vào thẻ màu xám trung tính để mắt nghỉ ngơi (tránh hiện tượng lưu ảnh và mỏi tế bào hình nón trên võng mạc). Ấn tượng đầu tiên thường là ấn tượng chính xác nhất.

Sắp xếp tab

Không có phương pháp nào là chính xác hoàn toàn. Nếu chọn màu theo từng thuộc tính (dimension-by-dimension), cần đặc biệt chú ý đến Value (độ sáng), vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến sự tự nhiên của phục hình. Thận trọng khi làm việc với răng mới tẩy trắng (Value rất cao, Chroma thấp) vì chúng thường vượt ra ngoài phạm vi của các bảng màu truyền thống.

Giao tiếp

Màu sắc là một ngôn ngữ chung giữa bác sĩ và kỹ thuật viên (KTV) phòng lab (Hình 4-16).

• Nhiếp ảnh là phương tiện vô giá: Hãy chụp ảnh shade tab đặt cạnh răng tự nhiên (Hình 4-17).
• Nên chụp thêm ảnh răng với một tab sáng hơn và một tab tối hơn để KTV dễ hình dung sự thay đổi Value.
• Nhiệt độ màu của đèn flash nên được cài đặt ở mức 5.500 đến 6.500 K để đảm bảo màu sắc không bị sai lệch (Hình 4-18).

Quy trình khuyến nghị (Recommended Protocol)

1. Chuẩn bị bệnh nhân: Yêu cầu bệnh nhân tẩy trang son môi. Dùng khăn trải màu trung tính che quần áo sáng màu của bệnh nhân.
2. Đánh giá nền răng: Làm sạch cấu trúc răng, đánh giá tình trạng răng (răng tủy sống hay đã nội nha, có cùi kim loại không).
3. Đánh giá quang học: Xác định độ trong/đục, độ nhám bề mặt và các đặc điểm màu cục bộ.
4. Thời điểm so màu: Thực hiện ngay đầu cuộc hẹn khi răng ngậm nước đầy đủ.
5. Kỹ thuật nhìn: Mắt ngang tầm răng, cách 25-35cm. So màu từng nhịp ngắn (5-7 giây) và nghỉ mắt bằng bìa xám.
6. Phân tích chi tiết: So màu riêng biệt cho vùng nướu, thân và cạnh cắn. Trình tự ưu tiên: Value -> Chroma -> Hue.
7. Chụp ảnh truyền thông: Chụp ảnh shade tab đặt cạnh răng, kèm ảnh toàn mặt (nụ cười tươi) để gửi cho lab.
8. Xác minh: Kiểm tra lại phục hình từ lab dưới nhiều nguồn sáng khác nhau (ánh sáng tự nhiên, ánh sáng ghế nha) trước khi gắn cố định.

Kết luận

Khi chọn màu răng bằng phương pháp quan sát, kiến thức và kỹ năng của người thực hiện là vô cùng quan trọng. Sự phát triển của các vật liệu phục hồi làm tăng nhu cầu về các phương pháp lựa chọn shade cải tiến. Giảng dạy và thực hành cần được phát triển hơn nữa để hướng dẫn và đào tạo các bác sĩ nha khoa tốt hơn về cách chọn màu.

Tổng kết

• Các phương pháp truyền thống liên quan đến một mức độ chủ quan, có thể dẫn đến sai sót.
• Nên sử dụng các kỹ thuật chọn shade “Chọn kết quả phù hợp nhất” (Linearguide) hoặc value-chroma-hue (dimension-by-dimension).
• Thông tin so màu cần được truyền đạt cho KTV phòng thí nghiệm với đầy đủ chi tiết, đặc biệt là phải có ảnh chụp tham chiếu.

Nguồn: Chu, S. J., Devigus, A., & Mieleszko, A. J. (2010). Fundamentals of Color Shade Matching and communication in esthetic dentistry. Quintessence Publishing.