Tầm quan trọng của nhiếp ảnh trong nha khoa

Với sự ra đời của nhiếp ảnh kỹ thuật số, nha sĩ đã có được một phương pháp mới để giao tiếp với bệnh nhân, đó là dùng hình ảnh để mô tả các tình trạng của bệnh nhân. Ngoài ra, việc kết hợp các hình ảnh cũng giúp tạo các lựa chọn điều trị và thậm chí có thể dùng các trường hợp bệnh nhân khác để làm ví dụ. Hiện nay, trong một vài phút, có thể cho bệnh nhân xem trước của kết quả làm trắng răng, làm dài hoặc ngắn răng, để mô tả kết quả có thể đạt được với chỉnh nha hoặc mặt dán sứ.

Gần đây, lập kế hoạch kỹ thuật số (Digital Smile Design - DSD) đã trở thành một công cụ quan trọng. Kiến thức chuyên môn về các nguyên tắc thẩm mỹ răng hàm mặt và các công cụ công nghệ kỹ thuật số, như phần mềm Power Point® và Keynote®, cho phép lập kế hoạch khả năng dự đoán và bảo mật, cũng như trao đổi trước với bệnh nhân và phòng lab về các khả năng. Một phân tích đầy đủ về chức năng của bệnh nhân cũng như những kỳ vọng chủ quan của họ là quan trọng nhất ngoài việc lập kế hoạch thẩm mỹ.

Trong hình ảnh này, chỉ có thể thiết kế chiều rộng và dài của răng cửa giữa (màu xanh lá). Còn những răng còn lại (răng cửa bên và răng nanh) bị xoay trong ảnh nên không thể thiết kế đầy đủ.

Để phục hồi chức năng thích hợp, việc lập kế hoạch cần phải tích hợp các khái niệm thẩm mỹ, để có được sự hài hòa giữa khuôn mặt và răng, bao gồm môi và nụ cười, cụ thể là kích thước, hình dạng và vị trí của từng răng và mối quan hệ của chúng với xương ổ răng cũng như mô nướu.

Thế giới hiện đại đang hướng tới tốc độ và sự tiện lợi, mọi người đang tìm kiếm càng nhiều thông tin trong thời gian ngắn nhất. Trong bối cảnh này, hình ảnh có một vai trò quan trọng. Một bức ảnh được chụp tốt có thể diễn tả một cách sâu sắc và có khả năng thuyết phục nhanh hơn lời nói. Nhiếp ảnh không chỉ được sử dụng để làm tài liệu chuyên môn và bảo mật pháp lý, mà nó đã trở thành một công cụ không thể thiếu trong Nha khoa thẩm mỹ để cung cấp những hình ảnh ghi lại cảm xúc tức thời của bệnh nhân và giúp bệnh nhân đưa ra quyết định.

Liên quan đến các mô hình nghiên cứu, khám lâm sàng và chụp X quang, các bức ảnh chụp mặt, răng-môi và trong miệng được sử dụng như một phương pháp phụ trợ trong chẩn đoán và là cần thiết để đạt được một kế hoạch điều trị thẩm mỹ, chức năng và sinh học. Nó cũng là một phương tiện giao tiếp tuyệt vời với bệnh nhân và phòng lab. Ngoài ra, hồ sơ chụp ảnh tạo điều kiện thuận lợi cho việc so sánh “trước / sau” và tạo các bài báo, cũng như tài liệu về quy trình, vật liệu và các bộ phận phục hình.

Chụp ảnh nha khoa cơ bản

Mặc dù công nghệ chụp ảnh kỹ thuật số có nguồn gốc từ những năm 1970, việc sử dụng lâm sàng công cụ này trong phòng nha chỉ trở thành hiện thực vào đầu thế kỷ XXI. Khả năng hiển thị hình ảnh ngay lập tức, loại bỏ chi phí về phim là một số ưu điểm so với hệ thống thủ công.

Chúng ta có thể định nghĩa: nhiếp ảnh là quá trình thu được hình ảnh từ ánh sáng được chụp bởi một ống kính. Trong nhiếp ảnh kỹ thuật số, các photon ánh sáng thúc đẩy phản ứng điện tử lên một cảm biến kỹ thuật số (CCD/CMOS), nằm trong thân máy ảnh.

Nói tóm lại, học cách chụp có nghĩa là hiểu và nắm vững nghệ thuật chụp và xử lý ánh sáng. Ba tính năng của đầu vào ánh sáng phải được cân bằng trong máy ảnh để ghi lại hình ảnh “trung thực” (tam giác phơi sáng):

1. Khẩu độ (Aperture)
2. Tốc độ màn trập (Shutter Speed)
3. Độ nhạy sáng (ISO)

[Image of exposure triangle photography]

Khẩu độ (Aperture - Số f)

Lượng ánh sáng thu được sẽ được xác định bởi một màng chắn bên trong ống kính. Các cánh này tạo thành một lỗ trung tâm có thể điều chỉnh được. Đường kính khẩu độ được biểu thị bằng số phân số (số f). Số f càng thấp thì khẩu độ càng lớn (ví dụ f/2.8 cho nhiều ánh sáng hơn f/22).

• Khẩu độ lớn (f/2.8): Độ sâu trường ảnh (DOF) mỏng, phông nền bị mờ. Rất không mong muốn đối với chụp ảnh nha khoa vì chúng ta cần độ nét từ răng cửa đến răng cối.
• Khẩu độ cực nhỏ (f/22 đến f/32): Là mong muốn cho chụp ảnh lâm sàng trong miệng, để làm nổi bật và quan sát rõ ràng toàn bộ cung răng. (Hình 3a-d).
• Khẩu độ trung bình (f/8 đến f/13): Phù hợp để chụp ảnh chân dung ngoài mặt.

Thời gian phơi sáng (Tốc độ màn trập - Shutter Speed)

Thời gian tiếp xúc của cảm biến với ánh sáng được xác định bởi màn trập. Thời gian phơi sáng càng ngắn, lượng ánh sáng chiếu vào cảm biến càng ít (ảnh tối hơn) nhưng lại "đóng băng" được chuyển động.

Vì độ mở khẩu cần thiết cho chụp ảnh nha khoa là rất nhỏ (f/22), để tránh ảnh bị tối hoặc bị nhòe do rung tay, cần sử dụng nguồn sáng bổ sung (đèn flash). Khoảng thời gian (tốc độ màn trập) được khuyến nghị để chụp ảnh nha khoa là 1/125s hoặc 1/200s.

Ảnh a chụp ở tốc độ 1/8s thu được hình ảnh rõ nét. Ảnh b chụp ở tốc độ 1s làm cho các xe đang chuyển động tạo thành các vệt sáng.

Độ nhạy của cảm biến (ISO)

Giá trị càng nhỏ, cảm biến càng kém nhạy nhưng cho ra hình ảnh sắc nét, ít nhiễu (noise) hơn. Trong Nha khoa, số ISO được sử dụng phải càng thấp càng tốt (100 đến 200). Bởi vì khẩu độ được sử dụng rất nhỏ, điều này chỉ có thể đạt được bằng cách sử dụng đèn flash.

Ảnh a chụp với ISO cao nên bị nhiễu hạt nhiều hơn so với ảnh b (được chụp ở ISO thấp 100).

Cân bằng trắng (White Balance - WB)

Để có được hình ảnh có cùng kiểu màu và giống với tự nhiên nhất có thể, bạn nên sử dụng cân bằng trắng ở chế độ “Flash”, “Daylight” (Ánh sáng ban ngày) hoặc đặt ở mức nhiệt độ màu 5.600 K.

(Hình ảnh so sánh các chế độ White Balance khác nhau trên máy ảnh)

Lựa chọn thiết bị cho chụp ảnh nha khoa

Thân máy lý tưởng cho Nha khoa là Máy phản xạ ống kính đơn kỹ thuật số (DSLR), cho phép thay đổi ống kính. Máy ảnh compact (du lịch) hoặc điện thoại không phù hợp vì gây méo hình và không gắn được flash chuyên dụng.

a. Máy ảnh compact. b. Máy ảnh DSLR cùng flash chuyên dụng (Twin flash). c. Máy ảnh EyeSpecial® II (Shofu) chuyên dùng trong nha khoa.

Chất lượng hình ảnh nha khoa phụ thuộc vào ống kính và đèn flash:

• Ống kính (Lens): Chỉ sử dụng ống kính Macro có tiêu cự từ 90mm đến 105mm (ví dụ: Canon 100mm Macro hoặc Nikon 105mm Macro). Các ống kính tiêu cự ngắn hơn (18-55mm) sẽ gây méo hình (mũi to, răng phình ra).
• Đèn Flash: Cần đèn flash chuyên dụng cho macro. Có hai loại chính:
  • Ring flash (Đèn vòng): Dễ sử dụng, chiếu sáng đều, ít bóng đổ, phù hợp chụp răng hàm và chụp cơ bản.
  • Twin flash (Đèn đôi): Khó kiểm soát hơn nhưng cho khả năng chụp chi tiết cấu trúc bề mặt (texture) và tạo khối (volume) tốt hơn rất nhiều, đặc biệt khi dùng kèm tản sáng (Bouncer/Diffuser) để chụp răng cửa.

Hình 8: Ống kính Macro 100mm (Canon) và 105mm (Nikon). Hình 9: Các loại flash nha khoa: Ring flash (a-b) và Twin flash (c-d).

Protocol chụp ảnh trong Nha khoa

Các bức ảnh cần có trong Protocol chụp ảnh Nha khoa.

Tốt nhất là bệnh nhân không nên đeo những đồ trang sức thu hút sự chú ý (vòng cổ, hoa tai lớn), tóc dài phải buộc gọn. Mỗi răng phải sạch nước bọt. Nên chụp hình sau khi bệnh nhân đã được cạo vôi răng và làm sạch mảng bám.

Bộ dụng cụ cần thiết:

1. Máy ảnh DSLR + Ống kính Macro 100mm + Đèn Flash (Ring/Twin).
2. Dụng cụ banh miệng (Retractors) hình chữ C và V.
3. Bộ nền đen tương phản (Contrastors - ví dụ: Flexipalette).
4. Bộ gương chụp ảnh nha khoa (Gương nhai, gương mặt bên).

Ảnh ngoài mặt (Extra-oral)

Chụp ảnh ngoài mặt trước khi dùng banh miệng để tránh để lại dấu hằn trên da.

• Thông số: Khẩu độ f/8 - f/11, Tốc độ 1/125s, ISO 100-200. Flash đánh dội trần hoặc dùng tản sáng (Softbox).
• Các góc chụp:
  • Mặt thẳng (Frontal): Chụp 3 kiểu: Môi đóng (Nghỉ), Môi hé mở, và Cười tự nhiên. Phải đảm bảo đường nối đồng tử song song với cạnh ảnh.
  • Mặt nghiêng 90 độ (Profile): Chụp 3 kiểu tương tự. Giúp đánh giá độ nhô của môi, góc mũi môi và đường thẩm mỹ E-line.

Ảnh Răng - Môi (Smile)

• Thông số: Khẩu độ f/22, Tốc độ 1/125s, ISO 100.
• Các góc chụp:
  • Môi lúc nghỉ (nhìn độ lộ răng cửa).
  • Nụ cười tối đa (đánh giá đường cười, hành lang má, sự song song của mặt phẳng cắn với đường nối đồng tử).
  • Nụ cười tối đa góc nghiêng 45 độ (bên phải và trái).

Ảnh trong miệng (Intra-oral)

• Thông số: Khẩu độ f/22 - f/32, Tốc độ 1/125s, ISO 100. Đèn flash Ring hoặc Twin.
• Các góc chụp:
  • Ảnh khớp cắn từ phía trước (Frontal): Dùng banh miệng chữ C, cắn khít hai hàm. Chụp vuông góc, đường giữa nằm ở trung tâm bức ảnh.
  • Ảnh mặt bên (Lateral): Dùng banh miệng chữ V kéo rộng một bên. Ống kính vuông góc với răng nanh/răng cối nhỏ.
  • Răng hàm trên có nền tương phản: Cắm tấm nền đen (Contraster) phía sau răng cửa hàm trên. Ảnh này cực kỳ quan trọng để đánh giá độ trong suốt của rìa cắn, hình dáng răng và texture bề mặt.

• Ảnh với Bảng so màu: Chụp 3 tab màu (1 màu khớp nhất, 1 sáng hơn, 1 tối hơn) đặt ngay dưới cạnh cắn, song song với trục răng. Nên chụp bằng ảnh đen trắng để đánh giá độ sáng (Value).
• Ảnh mặt nhai hàm trên / hàm dưới (Occlusal): Sử dụng gương chụp ảnh và banh miệng chữ V. Yêu cầu góc máy phải cố gắng vuông góc với mặt gương để hạn chế biến dạng hình ảnh cung hàm. Phải dùng ống xịt hơi để tránh mờ gương do hơi thở của bệnh nhân.

Nguồn tham khảo: Cardoso, P. de C., & Decurcio, R. (2018). Ceramic Veneers: contact lenses and fragments (1st ed.). Ponto Publishing Ltd.