Loại abutment được sử dụng nên được lựa chọn cẩn thận và sẽ phụ thuộc vào cả loại phục hình và tình trạng nướu lâm sàng. Ví dụ, các Abutment tùy chỉnh (Custom Abutment) được khuyến nghị để phục hình gắn xi măng nhằm giúp kiểm soát xi măng dư. Khi một implant cắm sai góc độ (hướng ra ngoài mặt ngoài) và phục hình bắt vít có thể gây ra thách thức về mặt thẩm mỹ, thì Abutment chuyển góc (Angulated Abutment) là một giải pháp cứu cánh.

Custom Abutments (Abutment cá nhân hóa)

Nếu phương pháp gắn xi măng được chọn, bắt buộc nên chọn một abutment tùy chỉnh thích hợp. Abutment tùy chỉnh lần đầu tiên được đề xuất vào năm 2002 bởi Dumbrigue và cộng sự nhưng gần đây mới trở nên phổ biến và trở thành một tiêu chuẩn.

Điều này diễn ra bởi vì các nhà nghiên cứu đang tìm kiếm các kỹ thuật để giảm thiểu việc tạo xi măng thừa kẹt dưới nướu trong các phục hình gắn xi măng. Vấn đề của các Stock Abutment (Abutment đúc sẵn) là đường hoàn tất (ĐHT) của chúng nằm ngang ở cùng một độ cao, trong khi đường viền nướu thực tế lại uốn lượn theo hình vỏ sò (cao hơn ở vùng kẽ răng). Vì vậy, giải pháp tối ưu là chế tạo một abutment tùy chỉnh với các viền ĐHT tuân theo đúng đường viền nướu của bệnh nhân (Hình 15-1).

Hình 15-1: So sánh Stock Abutment (ĐHT ngang) và Custom Abutment (ĐHT uốn lượn theo viền nướu).

Trước đây, Abutment tùy chỉnh làm bằng hợp kim vàng (UCLA abutment) được sử dụng rộng rãi, sau đó chuyển sang Titanium. Tuy nhiên, nếu viền của abutment titan lộ ra thì có thể dẫn đến các vấn đề về thẩm mỹ vì nướu sẽ ánh lên màu xám. Do đó, Abutment Zirconia nên được sử dụng ở vùng răng trước; Ngoài những lợi ích về mặt thẩm mỹ, loại abutment này có khả năng tương hợp sinh học cực tốt với mô nướu (Hình 15-2).

Thiết kế và quy trình sử dụng abutment zirconia tùy chỉnh khác nhau đối với vùng răng sau và vùng răng trước.

Vùng răng sau

Ở răng sau, các ĐHT trên nướu (supragingival margin) được khuyến khích thực hiện mạnh mẽ (Hình 15-3). Ngay cả khi di chuyển viền xuống dưới nướu 1 mm cũng đã được chứng minh là có thể dẫn đến tồn đọng xi măng dư, vì vậy cách duy nhất để loại bỏ rủi ro này là giữ cho viền ĐHT cao hơn nướu.

Viền cao hơn nướu của abutment zirconia tùy chỉnh cho phép bác sĩ dễ dàng phát hiện và loại bỏ xi măng dư. Zirconia có thể được nhuộm màu trước khi thiêu kết để phù hợp với phục hồi, vì vậy khả năng nhìn thấy abutment không phải là vấn đề đáng lo ngại về thẩm mỹ ở vùng răng sau (Hình 15-4). Ngoài ra, hình dạng của abutment phải giống với hình dạng của chân răng cần phục hình (hình vuông với các góc tròn) chứ không phải hình tròn như abutment đúc sẵn.

Trong những tình huống mà thẩm mỹ hoàn toàn không phải là vấn đề đáng lo ngại (răng cối lớn), cũng có thể sử dụng abutment bằng Titan nguyên khối tùy chỉnh với viền trên nướu (Hình 15-5).

Vùng răng trước

Ở vùng phía trước, mọi thứ phức tạp hơn. Không thể sử dụng đường viền trên nướu như ở răng sau do yêu cầu khắt khe về thẩm mỹ. Mặt khác, ĐHT không được dưới nướu quá 1 mm vì điều này sẽ dẫn đến xi măng dư không bị phát hiện.

Giải pháp: Đặt ĐHT trên nướu ở mặt trong (khẩu cái - nơi không bị nhìn thấy) và đặt ĐHT 0.5 mm dưới nướu ở phía gần, xa và mặt ngoài. Trong trường hợp này, xi măng dư vẫn có thể được kiểm soát trong khi viền xi măng được ẩn bên dưới nướu (Hình 15-8).

Để có được ĐHT chính xác 0.5 mm dưới nướu, bác sĩ phải điều chỉnh mô mềm bằng mão tạm trước. Sau đó, sao chép emergence profile này bằng kỹ thuật lấy dấu cá nhân hóa.

Quy trình chế tạo các abutment riêng lẻ ở vùng răng trước bao gồm các bước sau:

1. Lấy dấu khay mở để ghi dấu mô quanh implant (Hình 15-7).
2. Một abutment bản sao (replica) bằng nhựa hoặc sáp với các mép nướu được chế tạo trong phòng lab (Hình 15-9a).
3. Abutment bản sao được kiểm tra trong miệng để xác định vị trí chính xác của ĐHT. Đảm bảo rằng nó là 0.5 mm dưới nướu ở gần, xa và ngoài; và nằm trên nướu ở mặt trong (Hình 15-9b).
4. Abutment bản sao được sử dụng để quét và tiện Abutment Zirconia sau cùng (Hình 15-9c và 15-9d).

Abutment chuyển góc (Angulated / Dynamic Abutment)

Khi một implant được cắm nghiêng ra mặt ngoài (do giải phẫu xương ổ răng), lỗ vặn vít sẽ đâm xuyên qua mặt ngoài của mão răng cửa, làm hỏng hoàn toàn thẩm mỹ. Trước đây, tình huống này bắt buộc phải dùng phục hình gắn xi măng.

Hiện nay, một giải pháp tuyệt vời là sử dụng phục hình bắt vít kết hợp với Hệ thống Abutment chuyển góc (Angulated/Dynamic Abutment), cho phép bẻ góc lỗ vặn vít lên đến 25 độ về phía khẩu cái (Hình 15-13).

Hệ thống này bao gồm một abutment bằng titan với chiều cao thành trong được hạ xuống và một tuốc nơ vít (driver) + ốc vít được thiết kế đặc biệt. Đầu của vít có hình dạng đặc biệt (ví dụ: lục giác với các mặt phẳng xiên), cho phép đầu driver siết chặt vít ngay cả khi đang vặn ở một góc nghiêng.

Ca lâm sàng sử dụng hệ thống Abutment chuyển góc (Dynamic Abutment) để giấu lỗ vặn vít vào mặt trong khẩu cái.

Decision Tree (Cây Quyết Định)

Hình 15-15: Cây quyết định chọn loại abutment và phục hình:

• Implant cắm đúng vị trí 3D (a): Sử dụng giải pháp Phục hình Lai (gắn xi măng trên Ti-base ngoài miệng + Bắt vít) (b).
  • Đúng vị trí 3D: Lỗ vặn vít nằm ở mặt trong (cingulum) với răng trước; hoặc nằm ở trung tâm mặt nhai với răng sau.
• Implant cắm sai vị trí (c): Sử dụng Custom Abutment gắn xi măng.
  • Vùng răng sau: ĐHT phải nằm trên nướu 1 mm (d).
  • Vùng răng trước: ĐHT nằm dưới nướu tối đa 0.5 mm (e), dùng bản sao bằng nhựa/sáp để xác định chính xác ĐHT.
  • Vùng răng trước muốn bắt vít: Dùng hệ thống Abutment chuyển góc (f) để dời lỗ vặn vít vào mặt trong. (Lưu ý: Vít chuyển góc không thể siết tới 35 Ncm, thường chỉ từ 15-25 Ncm).

Take-Home Messages (Thông điệp cốt lõi)

1. Các abutment tùy chỉnh ở vùng răng sau phải được thiết kế với ĐHT trên nướu (supragingival) và không có góc lẹm (undercut), Zirconia là vật liệu được khuyến nghị.
2. Ở vùng răng trước, một Abutment bản sao (replica) bằng nhựa hoặc sáp nên được sử dụng để kiểm tra và xác định chính xác ĐHT (chỉ được dưới nướu tối đa 0.5mm).
3. Abutment chuyển góc (Dynamic Abutment) cho phép giải quyết các ca cắm Implant sai trục ở răng trước bằng phương pháp bắt vít mà không ảnh hưởng đến tính thẩm mỹ.
4. Nên sử dụng Composite quang trùng hợp lỏng (Flowable) bơm quanh coping lấy dấu khay mở để ghi lại và chuyển vị trí của viền nướu (emergence profile) sau khi đã tạo hình bằng mão tạm trong vùng thẩm mỹ.

Nguồn tham khảo: Linkevičius, T., Puišys, A., Andrijauskas, R., & Ostrowska-Suliborska, B. (2020). Zero Bone Loss Concepts. Quintessence Publishing Co. Inc.