Nhiều bằng chứng nghiên cứu chỉ ra rằng liệu pháp khí cụ khớp cắn (máng nhai) là một phương pháp điều trị thành công trong việc giảm các triệu chứng ở 70% đến 90% bệnh nhân TMD. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh cãi về cơ chế chính xác mà các khí cụ này làm giảm triệu chứng.

Nhiều bác sĩ lâm sàng khi thấy triệu chứng thuyên giảm thường vội vàng kết luận rằng chẩn đoán ban đầu của họ về sai lệch khớp cắn là chính xác và tiến hành các điều trị thay đổi khớp cắn vĩnh viễn (mài chỉnh khớp, phục hình toàn hàm). Tuy nhiên, có ít nhất 8 đặc điểm chung cho tất cả các khí cụ có thể giải thích tại sao triệu chứng giảm đi. Việc hiểu rõ các yếu tố này giúp tránh những can thiệp xâm lấn không cần thiết.

Các yếu tố giải thích sự thành công của máng nhai

Thay đổi tình trạng khớp cắn

Tất cả các khí cụ khớp cắn tạm thời làm thay đổi tình trạng khớp cắn hiện có. Sự thay đổi hướng tới một tình trạng ổn định và tối ưu hơn thường làm giảm hoạt động của cơ, dẫn đến giảm đau. Tuy nhiên, đây chỉ là một trong nhiều yếu tố và không nên coi là lý do duy nhất để can thiệp khớp cắn vĩnh viễn.

Thay đổi vị trí lồi cầu

Hầu hết các khí cụ đưa lồi cầu về vị trí ổn định hơn về mặt cơ xương (tương quan tâm) hoặc một vị trí tương thích về cấu trúc hơn. Sự ổn định này giúp khớp được nghỉ ngơi và giảm triệu chứng.

Tăng kích thước dọc

Tất cả các loại máng nhai đều tạm thời làm tăng kích thước dọc của bệnh nhân. Nghiên cứu chứng minh rằng việc tăng kích thước dọc đột ngột có thể tạm thời làm giảm hoạt động cơ và giảm đau cơ nhai.

Thay đổi về nhận thức

Đeo máng nhai đóng vai trò như một "lời nhắc nhở" liên tục. Bệnh nhân trở nên nhận thức rõ hơn về vị trí hàm, thói quen cắn chặt răng hoặc nghiến răng của mình. Khi nhận thức tăng lên, các hành vi gây hại giảm đi, dẫn đến giảm triệu chứng. Điều này càng hiệu quả khi kết hợp với phương pháp Tự điều chỉnh thể chất (PSR).

Thay đổi đầu vào ngoại vi đối với CNS

Chứng nghiến răng khi ngủ có nguồn gốc từ hệ thần kinh trung ương (CNS). Việc đặt một khí cụ giữa hai hàm làm thay đổi đầu vào cảm giác ngoại vi gửi về não, từ đó ức chế xu hướng nghiến răng. Cần lưu ý: khí cụ không chữa khỏi nghiến răng, nó chỉ tạm thời ức chế; nghiến răng thường quay trở lại khi ngừng đeo hoặc khi não bộ đã thích nghi với máng.

Phục hồi cơ xương khớp tự nhiên

Nhiều tình trạng đau cơ là do sử dụng quá mức (đau cơ khởi phát muộn). Theo thời gian, cơ sẽ tự phục hồi nếu được nghỉ ngơi. Đôi khi triệu chứng giảm đi là do tiến trình phục hồi tự nhiên của cơ thể hơn là do tác dụng đặc hiệu của máng nhai.

Hiệu ứng giả dược (Placebo)

Khoảng 40% bệnh nhân TMD đáp ứng tốt với các điều trị giả dược. Mối quan hệ tin cậy giữa bác sĩ và bệnh nhân, sự trấn an và giải thích thấu đáo có thể làm giảm căng thẳng cảm xúc - một yếu tố quan trọng gây đau cơ - dẫn đến hiệu quả giả dược tích cực.

Hồi quy về giá trị trung bình (Regression to the mean)

Cường độ đau mãn tính thường thay đổi theo chu kỳ (có ngày đau 8/10, có ngày 3/10). Bệnh nhân thường tìm đến bác sĩ vào những ngày đau dữ dội nhất. Khi bắt đầu điều trị, cơn đau tự động giảm dần về mức trung bình của họ (ví dụ 3/10). Yếu tố thống kê này dễ gây nhầm lẫn về hiệu quả thực sự của loại máng đang sử dụng.

Thận trọng trước khi thay đổi khớp cắn vĩnh viễn

Khi các triệu chứng giảm bớt, bác sĩ phải xem xét cả 8 yếu tố trên trước khi quyết định can thiệp khớp cắn vĩnh viễn. Việc điều chỉnh vĩnh viễn nên được trì hoãn để loại trừ các yếu tố tạm thời như hiệu ứng giả dược hay hồi quy trung bình.

Ví dụ về quy trình kiểm chứng: Nếu nghi ngờ mất kích thước dọc là nguyên nhân gây đau:

1. Đeo máng nhai thiết lập lại chiều cao trong 4-6 tuần để loại bỏ hiệu ứng giả dược ban đầu.
2. Mài mỏng dần máng nhai (giảm kích thước dọc) nhưng vẫn giữ nguyên tiếp xúc và vị trí lồi cầu.
3. Nếu triệu chứng quay trở lại khi máng mỏng đi, lúc đó chẩn đoán về kích thước dọc mới thực sự chắc chắn.

Tóm lại: Máng nhai có giá trị chẩn đoán và điều trị rất cao, nhưng không nên vội vàng đưa ra kết luận. Thay đổi khớp cắn vĩnh viễn thường không phải là phương pháp phù hợp cho các rối loạn chức năng liên quan đến stress cao hoặc thói quen tâm lý. Cần hết sức thận trọng để tìm ra đúng căn nguyên thực sự trước khi thực hiện các thay đổi không thể đảo ngược trên răng bệnh nhân.

Nguồn: Okeson, J. P., & Okeson, J. P. (2013). Management of temporomandibular disorders and occlusion. St. Louis: Mosby.